Μήγαρις
έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και
γλώσσα, αναρωτιόταν ο Ποιητής. Επειδή
όχι μόνο χωρίς ελευθερία κινδυνεύει η γλώσσα, αλλά επειδή και χωρίς
γλώσσα κινδυνεύει η ελευθερία.
Η γλώσσα και το ύφος είναι η
Λογοτεχνία. Το τι θα πεις και πώς θα το πεις. Δεν έχει πιο μεγάλη σημασία το τι θα πεις, κι αν ήταν έτσι, θα φτιάχναμε βιβλία με ωραίες ιδέες. Το νόημα μετράει
εξίσου. Στο βιβλίο του «Η Λογοτεχνία σε κίνδυνο», ο Τοντόροφ κριτικάρει τον
φορμαλισμό. Δεν είναι γκέτο η Λογοτεχνία,
δεν είναι ένα κλειστό, αυτόνομο σύμπαν. Είναι μέσα στη συζήτηση των ιδεών, τη δύσκολη γνώση, την καλλιέργεια και το
στοχασμό, στην αναζήτηση της αλήθειας και
του νοήματος. Έχει κοινωνικό ρόλο η
Λογοτεχνία, δεν είναι life-style που λειτουργεί με όρους μάρκετινγκ. Και
νομίζω ότι αυτό αξίζει στην αυθεντική Λογοτεχνία, να μπορεί να σηκώσει τον
πέπλο, όπως γράφει ο Μ. Κούντερα στο ομώνυμο δοκίμιο, για να αποκαλύψει την
ανθρώπινη κατάσταση και να νοηματοδοτήσει πάλι και πάλι τον κόσμο.
Ο συγγραφέας, μπορεί να μεταπλάσει σε
Λογοτεχνία την πραγματικότητα της αδικίας, του φόβου, και των διακρίσεων, της βίας, τα γεγονότα της
πολιτικής ή της εμπειρίας του εαυτού, μέσα από τη μνήμη και τη φαντασία του, την συνείδησή του και το προσωπικό του βλέμμα,
τον τρόπο που σκέφτεται και ονειρεύεται, και να φτιάξει με τη γραφή του ένα νέο
σύμπαν. Οπωσδήποτε, η Λογοτεχνία δεν
είναι Δημοσιογραφία, δεν ακολουθεί τα επίκαιρα γεγονότα της πολιτικής για να τα κατονομάσει, αλλά να τα
μεταπλάσει σε Λογοτεχνία μέσα από σύμβολα και αλληγορίες. Για παράδειγμα, η Μ.
Άτγουντ, με την Ιστορία της θεραπαινίδας
(Η ιστορία της πορφυρής δούλης, ήταν ο τίτλος του βιβλίου όταν
πρωτοκυκλοφόρησε το 1985), που επανεκδόθηκε πρόσφατα, έφτιαξε μια δυστοπική
ιστορία ενός κόσμου όπου οι γυναίκες, μετά την επικράτηση της θεοκρατίας είναι
πλήρως υποταγμένες, εργαλεία για αναπαραγωγή. Τέτοια σύμβολα και σήμερα μπορούν
να λειτουργήσουν καθώς η βαρβαρότητα εναλλάσσεται σε σημερινές απολυταρχικές κυβερνήσεις.
Αλλά και ο Καμύ χρησιμοποιεί ένα σωρό σύμβολα
περιγράφοντας με την Πανούκλα την
εποχή του και τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Δεν είναι τυχαίο που η φιλόσοφος
και ακτιβίστρια Σιμόν Βέιλ προτιμούσε τον Μικρό
Πρίγκηπα του Εξυπερύ από τον Αριστοτέλη.
Σκέφτομαι παλιότερες απαράδεκτες
τακτικές. Τη σκληρή κριτική στη Μέλπω Αξιώτη για τα πρώτα της έργα που ήταν
σουρρεαλιστικά, και καθόλου ευθυγραμμισμένα με τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό του
κόμματος – η Πηνελόπη Δέλτα μάλιστα από τη μεριά της παραιτήθηκε από χορηγός σε
μια συγγραφική ομάδα, όταν έμαθε για τη
συμμετοχή της Μέλπως Αξιώτη.
Σήμερα, άραγε που το βιβλίο από
ανθρωπιστικό αγαθό γίνεται αναλώσιμο προϊόν μαζικής κατανάλωσης και η Λογοτεχνία
ειδικότερα δεν είναι στην κουλτούρα των
νέων, ενώ το διαδίκτυο και η εθιστική τηλεόραση είναι, μετατρέπεται ο αναγνώστης της παγκόσμιας πολιτισμικής παρακαταθήκης σε
χρήστη της παγκοσμιοποιημένης αγοράς του βιβλίου. Θα μπορούσε να προκρίνεται σήμερα
η ιδεολογική ανάγνωση της Λογοτεχνίας;
Έγινε μια επανάσταση συντηρητική και παραμερίστηκε
η παράδοση της στρατευμένης, πολιτικοποιημένης Λογοτεχνίας, μιας Λογοτεχνίας
που νοιαζόταν τί συμβαίνει ευρύτερα στον κόσμο μας, διαπιστώνει ο νεαρός Γάλλος συγγραφέας Έντουαρ Λουί, σύμφυτη με την αντεπανάσταση στο
πολιτικό τοπίο, κανένα πολιτικό ενδιαφέρον πια για τις μειονότητες, τη φτώχεια,
τη βία, τον αδύνατο, για τον αποκλεισμό, τον κοινωνικό ρατσισμό, αλλά για
διαχείριση και κέρδη, αντί για τα κοινωνικά προβλήματα. Πλήρης κυριαρχία της
εξατομίκευσης, παγκοσμιοποιημένη κατάργηση του συλλογικού αισθήματος. Με την
κρίση και την νέα κανονικότητα το χάσμα μεγάλωσε, αφού «οι λαϊκές τάξεις
τραβούν την οικονομία προς τα κάτω». Ο ίδιος θέλει ο λόγος της Λογοτεχνίας του
να γίνει εργαλείο συλλογικής χειραφέτησης και το πετυχαίνει.
Στο νου μου έρχεται συχνά το ποίημα Νέοι της Σιδώνος, του Κ.Π. Καβάφη, και είμαι διχασμένη απέναντι στο « παιδί φανατικό για γράμματα» που κριτικάρει τη στάση του μεγάλου τραγικού, που σεμνύνεται για τη συμμετοχή του στη μάχη – το Μαραθώνιον Άλσος – λιγότερο κι από το δημιουργικό του έργο, της τραγωδίας το Λόγο τον λαμπρό .
Ο
λογοτέχνης έχει υποχρεώσεις ως λογοτέχνης για τη γλώσσα και το νόημα στη
γραφή του, που είναι άσκηση ελευθερίας,
όπως ακριβώς και ως πολίτης, και δεν χωρεί υποκατάσταση καμιά.
Αρχοντούλα Διαβάτη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου