Πού βρισκόμαστε σήμερα;

 

  

Από την εποχή του Ομήρου θα ήταν τουλάχιστον άστοχο ν’ αναφερθεί κανείς σε κάποιο σημαντικό λογοτεχνικό έργο έξω από τις κοινωνικές συνθήκες που το ανέδειξαν. Ωστόσο, το αναπόσπαστο της τέχνης με την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα, ξεκινώντας από τον Αριστοτέλη και τη θέση του για το πολιτικό ον, πέρασε από πολλά στάδια μέχρι να φτάσει στον Διαφωτισμό  και την Αμερικάνικη Λογοτεχνία του 18^ου αιώνα. Ισχύει ότι σήμερα έχουμε πάει στο άλλο άκρο; Να πιστεύουμε, δηλαδή, ότι όσο πιο απόμακρος και ουδέτερος εμφανίζεται ένας γραφιάς, τόσες περισσότερες πιθανότητες έχει να θεωρηθεί ταλαντούχος ακόμα και ιδιοφυής; Φοβάμαι ότι μια τέτοια αντίληψη αν δεν είναι ύποπτη και δείγμα του νέου Μεσαίωνα στον οποίο βρισκόμαστε, είναι τουλάχιστον άκριτη και επιφανειακή. Κανένα λογοτέχνημα δεν μπορεί να ανατρέψει ένα καθεστώς αλλά και καμιά ανατροπή (πολιτική ή κοινωνική) δεν μπορεί ν’ αναδείξει το εύρος και τη σημασία της, χωρίς τη βαθιά και διαχρονική συνδρομή του. Από την άλλη, ένα έργο τέχνης, όσο κι αν είναι δομικά άρτιο, όση έμπνευση και πρωτοτυπία κι αν διαθέτει ο δημιουργός του, δεν βρίσκει τη θέση του αν δεν διαθέτει εσωτερικότητα κι αν αυτή η εσωτερικότητα υποδορίως δεν επικοινωνεί και μ’ αυτό το στοιχείο. Ο Κάφκα και ο Μπέκετ, για παράδειγμα, ήταν πολύ πιο οικουμενικοί και ανατρεπτικοί από πολλούς «στρατευμένους» ομότεχνους τους ενώ και οι τελευταίοι, στην πλειονότητά τους, εμφανίστηκαν αποτελεσματικότεροι στις περιπτώσεις που εκφράστηκαν με  φωνή περισσότερο χαμηλόφωνη και αλληγορική. Με άλλα λόγια, η λογοτεχνία από την ίδια τη φύση της είναι και θα εξακολουθήσει να είναι σύνθετη και πολύπλοκη διαδικασία με κατ’ εξοχήν πολιτικό νόημα και αντίκτυπο, πόρρω απέχουσα από τα διάφορα «πολιτικά» status και την άκαμπτη και συχνά διεφθαρμένη τους πρακτική.

Χρύσα Φάντη

[Η φωτογραφία είναι της Βάλιας Γιγαντίδου]