Μια προσωπική υπόθεση με κοινωνικό αντίκτυπο ή αλλιώς η «επικίνδυνη» λογοτεχνία

 

 Προσωπική υπόθεση η γραφή, όσο ο λογοτέχνης αγαπά τον μονήρη βίο, ικανό να οδηγήσει στην ιδιαίτερη θέαση του κόσμου. Πόσο, όμως, αποκομμένος αληθινά είναι από όσα κινούνται γύρω του επηρεάζοντας δραστικά ακόμη και την ιδιότυπη μοναξιά του; Πόσο μπορεί να κλείνει τα μάτια του στα γεγονότα που κατακλυσμιαία προκύπτουν συμπαρασύροντας όποιον θεωρεί πως τη βολική του ιδιώτευση δεν την αγγίζει η κοινωνική ροή και, φυσικά, η πολιτική εκδοχή της πραγματικότητας; Και αν η άρρηκτη σχέση της γραφής με το κοινωνικό γίγνεσθαι εύκολα γίνεται κατανοητή μα και αναπότρεπτη, πόσο έτοιμοι είμαστε να δεχθούμε την πολιτική διάστασή της όχι μόνον ως θέση διατυπωμένη (φανερά ή κρυφά ) μέσα της όσο και (κυρίως) ως συμμετοχή στα πολιτικά πράγματα; Θα έλεγα πως η  εξουσία χρειάζεται τη διανόηση σχεδόν τόσο όσο η διανόηση την εξουσία. Όχι την πολιτική εξουσία φυσικά, καθόσον ρόλος της διανόησης είναι να αντιστρατεύεται τις διάφορες μορφές άσκησής της, και ως νοήμων παρατηρητής και προνοητικός νους να ενημερώνει εγκαίρως για τα ατοπήματά της. Αναφέρομαι στη δύναμη των πνευματικών ανθρώπων, την εξουσία που διαθέτουν να φθάνουν τα δικά τους λόγια όπου πρέπει να ακουστούν και να αλλάζουν την όψη του κόσμου. Είναι τότε που η κρατική μηχανή αποφασίζει να κρατήσει αποστάσεις από τη φωνή της διανόησης – κυρίως όταν αυτή έχει τη μορφή της λογοτεχνικής γραφής και την ικανότητα, ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο, να φτάσει σε όσο γίνεται περισσότερους αποδέκτες και να τους καταστήσει δυνάμει αντιπάλους του ισχύοντος κάθε φορά καθεστώτος και της κυρίαρχης ιδεολογίας. Είναι, λοιπόν, «επικίνδυνη» η λογοτεχνία; Και ο λογοτέχνης έχει τέτοια δύναμη μέσα στα κείμενά του, ώστε να καθίσταται διαχειριστικός παράγοντας των τεκταινόμενων;

Θαρρώ πως το παραπάνω ερώτημα μπορεί να απαντηθεί μόνο με την απαραίτητη προϋπόθεση ο φορέας αυτής της εν δυνάμει «εξουσίας» να κατανοεί αυτήν ακριβώς τη δύναμη της γραφής του. Η γνώση του εαυτού μας και των δυνατοτήτων του, η σαφής γνώση της πραγματικότητας, η συνειδητοποίηση στη συνέχεια της δικής μας θέσης μέσα σ’ αυτήν, συνιστούν τα τρία στάδια αλληλοεξαρτώμενα και αλληλοσυμπληρούμενα που οδηγούν στην προσωπική μας συμμετοχή στο κοινωνικό γίγνεσθαι, με θέσεις ξεκάθαρες, με διάθεση αγωνιστική, με σύμπραξη σε κάθε υγιές κίνημα που αναφύεται στους κόλπους της κοινωνίας. Μια τέτοια πρακτική οδηγεί στην «πολιτικοποίηση» της γραφής; Ναι, ας μη φοβόμαστε τον όρο. Εφόσον είναι πλέον αδύνατο μετά από τόσους αιώνες αποδοχής της αριστοτελικής θεώρησης της (κατασκευασμένης και συμβατικά δομημένης) ανθρώπινης κοινωνίας να την εκλάβουμε ως αναπόφευκτα συμβιωτική και το νοήμον όν ως πολιτικό, τότε ας συμφιλιωθούμε με την αλήθεια των πραγμάτων: κάθε που θα ανακύπτει πρόβλημα πολιτικής αυθαιρεσίας, παρακώλυσης δικαιοσύνης, κωλυσιεργίας στη λύση  φλέγοντος θέματος κ.λπ. ο λογοτέχνης ως φωνή ζώσα θα δηλώνει «παρών» λόγω και έργω, όσο μπορεί. Θα ακούγεται η φωνή του; Αυτό δεν το ξέρει κανείς. Όσο ρευστή η πραγματικότητα άλλο τόσο και η συνείδηση των ανθρώπων μεταβαλλόμενη – άλλοτε κατανοούν, άλλοτε κωφεύουν μπροστά στα πλέον αυτονόητα. Αλλά ως προς αυτό ο λογοτέχνης δεν μπορεί να κάνει τίποτα.

 

Διώνη Δημητριάδου

[Η φωτογραφία είναι της Βάλιας Γιγαντίδου]